زمان استفاده از انواع فرآورده های تخمیری شیر به ۱۳۰۰ سال قبل از میلاد مسیح بر می گردد و به نظر می رسد که تولید آن از منطقه خاورمیانه آغاز شده و به مرور به سراسر اروپای مرکزی و شرقی گسترش یافته است. لازم به ذکر است که در دوره های مختلف نگرش خاصی نسبت به انواع فرآورده های تخمیری شیر وجود داشته و از دیرباز نقش آن در سلامتی انسان در قالب داستان هایی در زمینه افزایش طول عمر بازگو شده است، به همین جهت مصرف آن به طور روز افزونی در اذهان عمومی به عنوان مواد غذایی سلامت بخش جای گرفته است. گروه وسیعی از این فرآورده های تخمیری را نوشیدنی های تخمیری شیری یا نوشیدنی های لاکتیکی مانند کفیر، کومیس، آیران، لبنه و… تشکیل می دهد. دوغ نیز از نوشیدنی های لاکتیکی و سنتی کشور ایران است.

قارچ کفیر چیست؟

از نظر شکل ظاهری، تکه های قارچ کفیر شبیه به گل کلم و به رنگ سفید بوده و شیر را تخمیر و به ماست تبدیل می کند و خواص طبی بسیاری دارد . دانه‌های کفیر شامل باکتری‌ها و مخمرهای خاصی هستند که در واقع مسئول ایجاد طعم ترش و گازدار کفیر هستند . قارچ کفیر حاوی (( باسیل سان کاسیلوس)) می باشد که باعث تغییرات و دگرگونی درون قارچ می شود و نهایتاً طی ترشح (( اسید کورن داکفل)) از قارچ، تخمیر شیر صورت می گیرد.


دوغ کفیر چیست؟

کفیر از بیش از ۱۰۰۰ سال پیش به عنوان یک محصول خوراکی شفابخش نزد مردم قفقاز شناخته شده می باشد. دوغ کفیر یک نوشیدنی ترش و گازدار و یک فرآورده حاصل از تخمیر شیر است. به عبارت بهتر دوغ کفیر نوعی نوشیدنی پرکالری و غنی از باکتری‌ های پروبیوتیک، اسید لاکتیک، الکل، کلسیم، پروتئین، ویتامین ‌ها به ویژه گروه ویتامین های B و ریزمغذی ‌ها است. در روسیه علاوه بر ماست، کفیر به صورت پنیر هم تهیه شده و به صورت غذا از آنها استفاده می شود. مصرف نوشیدنی های تخمیری با وجود انواع ویتامین ها و مواد مغذی می تواند جانشین مناسبی برای نوشیدنی های مصنوعی و گازدار که با انواع رنگ های مصنوعی، شکر و مواد شیمیایی تولید می شوند، باشد؛ چون علاوه بر اینکه خطرات (یکی از عوارض شایع مصرف نوشابه های گازدار ابتلا به پوکی استخوان است) آنها را ندارد، منافع زیادی برای سلامتی دارد. محصولات کفیر برای همه افراد در هر سن و هر جنسی قابل استفاده می باشد. نوشیدنی کفیر را میتوان به جای شیر روی غلات ریخته و یا اینکه آن را با میوه مخلوط نموده و یا به عنوان سس سالاد استفاده کرد.

قیمت این تولیدات در مقایسه با دوغ عادی بسیار بیشتر است و علاوه بر آن طعم ومزه و غلظت دوغ کفیر کارخانه ای پایین تر از دوغ کفیر خانگی است و کارخانه برای ماندگاری زیاد مجبور به اضافه نمودن نمک به دوغ است که استفاده آن را برای بیماران فشار خونی و همچنین قلبی و عروقی و سایر بیماران با رژیم کم نمک تا حد زیادی غیر ممکن ساخته است. شما می توانید با یک مرتبه خرید دانه های قارچ کفیر، برای همیشه علاوه بر این که دوغ و ماست مورد نیاز خود را به صورت روزانه و با قیمت بسیار پایین و بدون مواد افزودنی در منزل به راحتی تهیه می کنید، از طعم گوارا و دلچسب و خواص درمانی آن نیز بهره ببرید.

مواد لازم برای تهیه دوغ کفیر (در خانه):

به منظور تهیه یک لیتر از این نوشیدنی، به ۴۸ ساعت زمان و مواد اولیه‌ای که در ادامه مشاهده می‌کنید، نیاز خواهید داشت.

مواد لازم:
شیر یک لیتر(ترجیحا از شیر فاقد مواد نگهدارنده استفاده کنید. شیر‌هایی که ماندگاری طولانی دارند برای این منظور مناسب نیست.)
قارچ کفیر ۶۰ گرم (معادل چهار قاشق غذاخوری)

طرز تهیه:

ابتدا کفیر را در یک صافی پلاستیکی بریزید و با یک الی دو لیوان آب معدنی بشویید.
سپس کفیر شسته شده را در شیشه بریزید.
شیری که به دمای محیط رسیده است (از شیر گرم یا سرد استفاده نکنید) را به آرامی به کفیر اضافه کنید. توجه داشته باشید که دو الی سه سانتیمتر از ظرف خالی بماند، زیرا قارچ تکثیر می‌شود و ازدیاد حجم پیدا می‌کند.
به آرامی مخلوط را کمی بهم بزنید.

درب ظرف را که نباید فلزی باشد، ببندید. توجه داشته باشید که درب ظرف نباید سفت بسته شود.
به مدت ۴۸ ساعت ظرف را در محیطی به دور از نور و تقریبا گرم مانند کابینت نگهداری کنید.
پس از گذشت این مدت، یک صافی پلاستیکی را روی یک ظرف قرار دهید و محتویات شیشه را درون آن بریزید. با یک قاشق چوبی یا پلاستیکی به آرامی مخلوط را بهم بزنید تا فقط قارچ کفیر در صافی باقی بماند.

برای آنکه مابقی کفیر را از شیشه خالی کنید، نصف الی یک لیوان آب داخل شیشه بریزید و در صافی خالی کنید.
دوباره کفیر را درون شیشه بازگردانده و به طریق یاد شده شیر به آن اضافه کنید.
نوشیدنی کفیری که به دست آمده است را بچشید، اگر غلیظ بود مقداری آب به آن اضافه کنید. برای خوش طعم‌تر شدن آن مقداری نمک، نعناع یا پونه به آن اضافه نمایید. دوغ کفیر را می‌توانید در یخچال به مدت چند روز نگهداری کنید.

طرز تهیه دوغ کفیر به همین سادگی بود. به این شیوه می‌توانید از دوغی خوشمزه و لذیذ که خودتان در منزل تهیه کرده‌اید لذت ببرید.

فرایند صنعتی:

شیر خام بعد از فرایند هموژنیزاسیون، در دمای ۹۰ – ۹۵ درجه سانتی گراد به مدت ۵ تا ۱۰ دقیقه حرارت داده می شود (فرایند پاستوریزاسیون) سپس تا دمای ۱۸ تا ۲۴ درجه سانتی گراد سرد می شود.

در ادامه شیر با ۲ تا ۸ درصد محیط کشت کفیر تلقیح شده و عمل تخمیر به مدت ۱۸ تا ۲۴ ساعت در دمای ۱۸ تا ۲۴ درجه سانتی گراد رخ می دهد.

سپس لخته ی حاصله را جدا کرده و در بطری توزیع می کنند. عمل فراوری در دمای ۱۲ تا ۲۴ درجه سانتی گراد و به مدت ۲۴ ساعت انجام می شود.

محصول بدست آمده را در دمای ۴ درجه سانتی گراد نگهداری می کنند.

خواص درمانی کفیر:

افزایش طول عمر، رفع خستگی، جلوگیری از بیماری پوکی استخوان، درمان آلرژی ها، درمان کودکان مبتلا به بیش فعالی یا هایپر اکتیویتی، سرشار از ویتامین های گروه ب (مانند نیاسین ، پیردوکسین و اسید فولیک) ، غنی از (کلسیم ، فیبر و پروتیئن )، ممانعت کننده از اثر پرتودهی رادیولوژیک، باکتری‌ها و مخمرهای فعال در کفیر نسبت به ماست ارزش تغذیه‌ای بالاتری را فراهم می‌کند که به عنوان تغذیه تکمیلی برای زنان باردار و شیرده توصیه می‌شود. از آنجایی که اندازه دلمه کفیر از ماست کوچک‌تر بوده لذا هضم راحت‌تری دارد. همچنین مخمرهای موجود در آن قادر به ساخت اسید فولیک بوده که کوآنزیم یک سری واکنش های حیاتی جهت رشد سلول ها است . کمبود اسید فولیک در خانم ها بویژه خانم های باردار شایع است . مهمترین خواص درمانی آن در مراکز تحقیقاتی معتبر دنیا به ثبت رسیده است .

خواص درمانی کفیر بر دستگاه ها و سایر اعضاء بدن :

۱- دستگاه عصبی : کفیر حاوی پروتئین و بعضی اسیدهای آمینه ضروری است. تریپتوفان یکی از این اسید آمینه هایی است که به دلیل اثر آرام بخش آن بر سیستم عصبی شهرت دارد و نیز به علت داشتن املاح مهم برای سلامتی از جمله منیزیم و کلسیم، برای جلوگیری از عوارض سیستم عصبی از جمله ناراحتیهای عصبی ، افسردگی ، بی اشتهایی عصبی ، فشارهای عصبی ، اضطراب ، بیخوابی در رژیم های غذایی توصیه می گردد.

۲- دستگاه گوارشی: درمان بیماری های گوارشی از جمله زخم معده و اثنی عشر ، تورم معده و روده « گاستریت و انتریت » و ناراحتیهای کبدی و یرقان ( کفیر باعث نابود شدن زایده های اضافه در روده ها می شود ) ، اصلاح سیستم گوارش در زمان مصرف داروهای آنتی بیوتیک ، افزایش حرکات دودی روده و درمان یبوست (هموروئید)، درمان اسهال و ضد عفونی کننده محیط روده ،تحریک ترشح شیره معده ، ممانعت از نفخ روده ای ، درمان بیماری عدم تحمل لاکتوز در کسانی که نمی توانند شیر بخورند ، هضم راحت تر شیر و جذب بهتر مواد مغذی موجود در آن ، افزایش بزاق دهان

۳- دستگاه قلبی و عروقی : متعادل کردن فشار خون به دلیل منبع غنی از ویتامین K ، کلسیم و پتاسیم. کمک در درمان بیماریهای قلب و عروق ، انسداد عروق ، نارسایی عروق کرونر قلب (پاک کننده ی جدار عروق)

۴- سیستم دفاعی بدن : مقاوم کردن سیستم ایمنی بدن در مقابل عوامل بیماری زا( از قبیل سرماخوردگی، بیماری‌های عفونی ، سرطان و… ) . در قدیم، کفیر در بیمارستان ها و آسایشگاه ها برای بهبود مشکلات مختلفی مثل بی نظمی های متابولیک و بیماری های آلرژیک استفاده می شد و حتی در مواقعی که هیچ راه درمانی برای بیماری هایی مثل سل، سرطان و اختلالات گوارشی وجود نداشت، مصرف کفیر را به بیماران تجویز می کردند. تحقیقاتی نیز بر روی فعالیت ضد توموری کفیر انجام شده است. کشت های خاصی از کفیر وجود دارند که می توانند به ترکیبات جهش زا (موتاژن) مثل ایندول و ایمیدازول متصل شوند. فعال شدن سیستم ایمنی بدن با کفیر و با اسفنگومیلین های جدا شده از لیپیدهای آن در دو محیط زنده و غیر زنده ثابت شده است. مشاهده شده است که مخاط دهان و لثه ها که دچار عارضه شده اند ( مانند تاولهای دردناک عود کننده ) به مدت سه ماه بهبودی کامل یافته اند. از عود تبخال جلوگیری می کند. کفیر محصول غنی از آنزیم بوده و حاوی میکروارگانیسم‌های مفیدی است که به تعادل اکوسیستم داخلی بدن کمک کرده و به علت داشتن مخمرهای مفید باعث کنترل و از بین رفتن مخمرهای پاتوژن در بدن می‌شود.

۵- پوست و مو :کفیر مؤثر در زیبایی و شادابی پوست ( مورد استفاده در کرمها و پاک کننده های آرایشی)،  ناراحتیهای پوستی به ویژه اگزما و جوشهای صورت، موجب لطافت و نرمی پوست بدن می شود ( از طریق استعمال آن روی پوست).

۶- غدد و متابولیسم :کاهش دهنده ی کلسترول خون، کمک درتنظیم قندخون، درمان پوکی استخوان به دلیل داشتن مقادیر زیاد کلسیم.