تاریخچه

نوشابه‌های انرژی زا اولین بار در اسکاتلند در فرمی به نام Irn-Bru در سال 1901 ساخته شد.
در کشور ژاپن
قدمت این نوشابه ها به سال1960 برمی گردد، در آن زمان این نوشیدنی در بطری های دارو به فروش می رسید. آندسته از کارگران ژاپنی که مجبور بودند شب ها بیدار بمانند از آن استفاده می کردند. لازم به ذکر است که اوایل قرن21، افزیش تعداد و نوع این نوع نوشابه ها، بازار نوشابه های الکلی را تحت تاثیر قرار داد.


در کره جنوبی محصول genki drinks نوعی نوشابه انرژی زا می‌باشد که در مجموعه salaryman قرار داده شده و به فروش می‌رسد.
در انگلستان، Lucozade Energy در سال 1929 به عنوان یک داروی بیمارستانی برای احیا به کار می‌رفته که در اوایل دهه 1980 این نوع دارو به مدلی از مایع تحت عنوان بازیافتن انرژی از دست داده شده تغییر داده شد.
در سال 1994، اولین نوشابه انرژی زای اروپایی، با نام Power Hourse ساخت یک کمپانی اتریشی وارد بازار شد. این نوشابه در بسیاری از کشورها هنوز به فروش می رشد، اگرچه رقیب این کمپانی که ان نیز اتریشی می‌باشد Red Bull را وارد بازار کرد و Power Hourse فروش سابق خود را از دست داد. در سال 1995، کارخانه Pepsi نوشابه‌ای با نام Josta که اولین نوشابه انرژی زای آمریکایی بود را وارد بازار کرد. Red Bull در سال 1997 به آمریکا معرفی شد و حدوداً 47% از سهم بازار این نوع نوشابه‌ها در آمریکا را در دست گرفت. در سال 2001، فروش نوشابه‌های انرژی زا در آمریکا به 8 میلیون در سال (فقط خورده فروشی) رسید. 5 سال پس از ان در هر سال رشدی 5% ایی برای این نوع نوشابه وجود داشته و در سال 2005 ،3 میلیارد دلار از این نوع نوشابه در این کشور به فروش رفته است. نوشابه‌های انرژی زای رژیمی نرخ فروشی دو برابر انواع عادی خود دارند که تخمین شده شده که در سال 2006 این میزان به 4 میلیارد دلار برسد. Goldman Sachs و Mintel پیش بینی نموده اند که بازار فروش نوشابه‌های انرژی زا در سال 2010 به 10 میلیارد دلار برسد.کمپانی های عظیمی مثل Pepsi،Coca-Cola, Molsonو Labatt کوشش کرده اند که از ابداعات کمپانی های کوچک در این رابطه بهره بگیرند. نوشابه‌های انرژی زا همچنان به عنوان ادغام شونده با محصولات الکلی رایج هستند. این نوع نوشابه‌ها معمولاً برا ی اقرا جوان بسیار جذب کننده می‌باشند. حدوداً 65% از کسانی که از این نوع نوشابه‌ها استفاده می‌کنند زیر 35 سال سن دارند، 65% از مردان خریدار این نوع نوشابه‌ها هستند.



مواد تشکیل دهنده نوشیدنی های انرژی زا

نوشیدنی های انرژی زا حاوی موادی مانند کافئین، نوشابه‌های انرژی‌زا نوشیدنی‌هایی حاوی مواد گوناگونی مانند کربوهیدراتها (قندها)، ویتامین‌ها، مواد معدنی و مواد محرکی مانند کافئین، تورین (یک اسید آمینه، پیش ساز پروتئین)، گلوکورونولاکتون (یک ماده طبیعی که در بدن از تجزیه قند ساده گلوکز ایجاد می‌شود)، اسیدهای آمینه، هیدرات‌های کربن، ویتامین‌ها و اغلب عصاره گیاهان دارویی مانند جنسینگ هستند. معمولاً مصرف‌کننده پس از مصرف اینگونه نوشابه‌ها انرژی زیادی می‌گیرند.

مواد تشکیل دهنده عموم نوشیدنی های انرژی زا را می توان به صورت زیر دسته بندی نمود:

  • افدرین
  • تورین
  • جینسنگ
  • ویتامین گروه ب
  • دانه گوآرانا
  • کراتین
  • گلوکورونولاکتون
  • شکر



● ترکیبات نوشابه های انرژی زا به صورت تفکیکی :
 ۱)کافئین(CAFFEINE):
 نوشابه های انرژیزا بطور متوسط حاوی ۶۰ تا ۸۰ میلی گرم کافئین میباشند. نوشابه هــای کولا حاوی ۵۰ میلی گرم و یک فنجان قهوه حاوی ۶۰ تا ۹۰ میلی گرم کافئین است. کافئین علاوه بر اینکه یک محرک است یک چربی سوز نیز میباشد. کافئین یک آلکالوئید است که در بیش از ۶۰ گیاه یافت میشود.

 

کافئین وقتی در چای باشد، تئین(THEIN) و وقتی در گیاه گوارانا (GUARANA) یافت میشود ، گوارانین(GUARANINE) نامیده میگردد. کافئین در گیاهان نقش یک آفت کش را دارد و باعث فلج شدن و یا مرگ حشراتی که از آن تغذیه میکنند میشود.

 

کافئین یک محرک سیستم عصبی مرکزی است و بطور موقت خواب آلودگی را رفع کرده و فرد را گوش بزنگ میکند. کافئین یک محرک متابولیک نیز میباشد. رفع خستگی، افزایش تمرکز، اتساع عروق خونی، افزایش ظرفیت عملکرد جسمی و ذهنی، افزایش استقامت، ادرار آوری، شل کردن عضلات صاف نایچه ها، افزایش اسید معده، سایر اثرات کافئین بر روی بدن میباشند.

 

جالب است بدانید که کافئین اثر داروهای ضد درد که برای تسکین سردرد تجویز میشوند را تا ۴۰ درصد افزایش میدهد. برای آشنایی بیشتر با اثرات کافئین به مقاله مضرات کافئین رجوع کنید.  مصرف کافئین توسط سگ ها، اسب ها و طوطی ها ایجاد مسمومیت میکند، چراکه بدن این موجودات قادر نیست کافئین را به خوبی متابولیزه کند. مصرف بیش از اندازه کافئین به کافئینیسم(CAFFEINISM) منجر میگردد.

 

کافئینیسم ایجاد وابستگی به کافئین و علایمی نظیر اضطراب، تحریک پذیری، عصبی بودن، انقباض عضلانی، لرزش، بی خوابی، تپش قلب، زخم معده (و سایر زخمهای گوارشی)، ریفلاکس معده، اختلالات خواب و اختلالات اضطرابی میکند. علایم محرومیت از کافئین شامل سردرد، تحریک پذیری، ناتوانی در تمرکز، دل درد، اضطراب، تهوع و خواب آلودگی است.

 

2) تائورین(TAURINE):
 تائورین یک آمینو اسید غیر ضروری میباشد. یعنی بدن قادر به ساخت آن است. البته استرس، بیماریها، خستگی های جسمی وآسیب ها نیاز بدن به تائورین را افزایش میدهد، چراکه بدن در این شرایط نمیتواند تائورین کافی بسازد. تائورین در بدن نقشهای بسیاری را بعهده دارد.

 

تائورین در ساخت بافت عضلانی نقش دارد. تائورین از اجزای اصلی صفرا است که بمنظور هضم چربیها، کنترل کلسترول خون و جذب ویتامینهای محلول در چربی به آن نیاز داریم. تائورین به همراه روی برای سلامتی چشمها و حس بینایی لازم است. تائورین یک آنتی اکسیدان بوده و همچنین خاصیت سم زدایی از بدن را دارد.

 

تائورین در بدن باعث کاهش فشار خون میگردد. تائورین برای درمان اضطراب، بیش فعالی، فعالیت ضعیف مغز، صرع و آبرسانی به مغز مفید است.  مصرف تائورین موجود در نوشابه های انرژی زا باعث تحریک سیستم عصبی، افزایش انرژی، رفع خستگی، نشاط آوری، افزایش استقامت و رفع استرس میشود. برخی پژوهشها حاکی از آنست که مصرف تائورین احتمال مصرف الکل را در مصرف کنندگان افزایش میدهد.

 

3) عصاره گوارانا(GUARANA):
 گوارانا یک گیاه منطقه آمریکای جنوبی است. این گیاه حاوی کافئین، تئوفیلین (THEOPHYLINE) و تئوبرومین(THEOBROMINE) میباشد. عصاره این گیاه خاصیت محرک سیستم عصبی مرکزی، افزایش گوش بزنگی، افزایش انرژی، ادرار آوری و چربی سوزی دارد.

 

4) عصاره جین سینگ(GINSENG):
 یک گیاه آسیای شرقی است که مصرف آن باعث افزایش مقاومت بدن نسبت به استرس، تقویت حافظه، تقویت سیستم ایمنی وعصبی، افزایش شادابی، افزایش انرژی، رفع خستگی، تخفیف استرس، کاهش قند خون و کاهش عوارض پیری میشود. جین سینگ آنتی اکسیدان و ضد سرطان نیز میباشد. عوارض مصرف زیاد آن شامل بی خوابی، تهوع، سردرد، اسهال، خوشی، افزایش و یا کاهش فشار خون، درد در ناحیه پستان، و خونریزی از مهبل میباشد. اما میزان جین سینگ در نوشابه های انرژی زا کمتر از آنیست که موجب این عوارض گردد.

 

5) عصاره جینگو بیلوبا(GINKO BILOBA):
 یک گیاه بومی کشور چین است که اثرات مصرف آن شامل بهبود یادگیری و حافظه، بهبود تمرکز، بهبود گردش خون، ضد افسردگی، خاصیت آنتی اکسیدانی و ضد سرطانی میباشد.

 

6) ال-کارنیتین(L-CARNITINE):
 یک نوع آمینو اسید که توسط کبد تولید میشود. ال کارنیتین در متابولیسم چربیها و سطح انرژی بدن نقش دارد. چربی سوز، رفع کننده خستگی و افزایش دهنده استقامت است.

 

7) (GLUCURONOLACTINE):
 یک نوع کربوهیدرات است که بطور طبیعی از متابولیسم گلوکز در کبد ساخته میشود. یک محرک بوده و در تقویت حافظه، افزایش تمرکز و رفع خستگی مفید است.

 

8) قندها(SUGARS):
 نوشابه های انرژی زا حاوی مقادیر زیادی از قندهای طبیعی و یا شیرین کننده های مصنوعی میباشند. از اینرو باعث افزایش سطح انرژی در بدن میشوند.

 

9) متیل زانتین ها (METHYLXANTHINES):
 یک آلکالوئید است که محرک سیستم عصبی است.

 

10) ویتامین های گروه B:
 ویتامینهای گروه B در متابولیسم و افزایش سطح انرژی بدن نقش دارند.

 

11) اینوسیتول(INOSITOL):
 شکلی از ویتامین B است.

 

12) آنتی اکسیدانها(ANTIOXIDANES):
 ویتامینهای C,A,E و سلنیوم به عنوان آنتی اکسیدان ممکن است در نوشابه های انرژی زا وجود داشته باشند.

 

13) کراتین(CREATINE):
 یک اسید آمینه است که در بدن انسان در طی سوخت و ساز پروتئین تولید می شود و انرژی مورد نیاز عضلات را تامین میکند. (در برخی از نوشابه های انرژی زا یافت میشود)

 

14) طعم دهنده ها و رنگ های غذایی.



● تفاوت نوشابه های ورزشی با انرژی زا:
 نوشابه های ورزشی(SPORT DRINKS) حاوی الکترولیت ها، قند ها، آب و سایر مواد مغذی ایزوتونیک (با نسبت مشابه در سطح خون بدن) میباشند که جهت جایگزین نمودن آب، الکترولیت ها و مواد مغذی از دست رفته ورزشکاران تولید میشوند. اما قوطی نوشابه های انرژی زا عمدتا از کافئین، تائورین و قندها پر شده اند.



●اثرات مصرف نوشیدنی های انرژی زا

به عنوان نمونه اثرات نوشابه های (RED BULL) توسط سازندگان آن اینچنین آورده شده است:

1-تحریک متابولیسم.

2-بهبود وضعیت احساسی(نشاط آوری)

3-افزایش تمرکز و سرعت واکنش.

4-بهبود و افزایش عملکرد.

5-افزایش انرژی و رفع خستگی.

6-تقویت حافظه.

اما توجه داشته باشید که همواره تبلیغ اینگونه فرآورده ها با چاشنی اغراق و بزرگنمایی همراه میباشد و مسلماً این نوشابه ها به شما بال نخواهند داد. همچنین بر اساس پژوهشهای بعمل آمده افزایش انرژی بدنبال مصرف نوشیدنی های انرژی زا تا حدود زیادی نیز جنبه روانی دارد. یعنی این نوشابه ها به عنوان یک دارونما عمل کرده و احساس افزایش انرژی را به مصرف کنندگان القا می کنند.



● مضرات مصرف نوشابه های انرژی زا:
 1) اعتیاد آوری ترکیبات اعتیاد آور شامل کافئین و گوارانا میباشند که با مصرف طولانی مدت میتوانند ایجاد وابستگی جسمی کنند. اما از آنجایی که علایم محرومیت از آنها خفیف و تنها ممکن است ایجاد سردرد کنند، اعتیاد به نوشابه های انرژی زا عمدتاً جنبه روانی دارد.

 

2) مصرف زیاد نوشابه های انرژی زا موجب اسهال، تهوع، استفراغ، دل درد، افزایش گاز روده، و بی خوابی میشود.

 

3) اختلال در الکترولیتهای بدن، بی نظمی ضربان قلب، افزایش فشار خون، افزایش ضربان قلب (حتی تپش قلب)، کم آبی بدن و بی خوابی میتوانند اثرات کوتاه مدت آنها باشد.

 

4) نوشابه های انرژی زا تمام مضرات نوشابه های گاز دار را نیز دارند.

 

5) در هم آمیختن نوشابه های انرژی زا و الکل و یا مصرف همزمان آنها خطرناک است:
 – از آنجایی که الکل یک سرکوبگر و نوشابه های انرژی زا محرک میباشند. اثرات محرکی نوشابه های انرژی زا در ارزیابی و پایش میزان سرخوشی و غلظت الکل خون شما ایجاد تداخل میکند. بنابراین ممکن است درصد الکل خون شما بالا رفته باشد، اما از آنجایی که احساس گوش بزنگی می کنید متوجه آن نمی شوید.

 

– مشروبات الکلی و نوشابه های انرژی زا هر دو باعث کم آبی بدن میگردند. کم آبی متابولیزه شدن الکل را کاهش داده و احتمال بروزمسمومیت از الکل را افزایش میدهد.

 

– مصرف همزمان نوشابه ها ی انرژی زا و مشروبات الکلی باعث بروز ریتم نامنظم و غیر طبیعی قلب میشود.





● انواع نوشابه انرژی زا

 

بر اساس آمار حدود بیشترین مصرف کنندگان این نوع نوشیدنی ها، در محدوده ی سنی جوانان هستند. نوشابه های انرژی زا تنها به یک مدل و یک طعم ختم نمی شوند. و انواع و اقسام مختلفی دارند و هر کدام از شرکت های نوشابه سازی برای خودشان یک مدل نوشابه انرژی زا زده اند. اگر دلتان می خواهد از انواع نوشابه انرژی زا پر فروش ترین های آن را در دنیا بشناسید، در ادامه می توانید لیستی از انواع نوشابه انرژی زا و ترکیبات و شرکت های سازنده آن را ببینید.

1- ردبول

این نوشیدنی نامی بسیار آشنا در رده ی نوشابه ی انرژی زا بوده و رتبه اول دنیا را دارد. این نوشابه انرژی زا توسط شرکت رد بول که یک کمپانی اتریشی است تولید می شود. تبلیغات این برند از طریق های مختلفی که مهم ترین آن ها حمایت مالی از رویداد های ورزشی و همینطور ورزش های مخاطره آمیز است، صورت می گیرد.

محتویات این محصول شامل تائورین، کافئین، ویتامین ب ۳، ب ۵، ب ۶، ب ۱۲، گلوکز و سوکروز اشاره کرد. کافئین موجود در رد بول حدود ۸۰ میلی گرم در هر ۲۵۰ میلی لیتر مایع است که معادل یک فنجان قهوه خواهد بود. مدل های فاقد قند برای افراد دیابتی نیز تولید شده است.


2- مونستر

این برند از انواع نوشابه انرژی زا در قوطی های سیاه رنگ با یک حرف انگلیسی M سبز که روی آن طراحی شده است، در سال ۲۰۰۲ وارد بازار شد
. Monster نیز تاکنون حامی مالی ورزش های مختلفی از جمله موتورکراس، دوچرخه سواری بی ام ایکس، یو اف سی (مبارزه قهرمانی نهایی)، اسنوبردینگ و اسکیت بردینگ بوده است. علاوه بر این با بسیاری از گروه های موسیقی معروف نیز همکاری دارد.

این برند از سال ۲۰۱۰ تا به امروز اسپانسر مسابقات فرمول یک است. از جمله مواد تشکیل دهنده ی Monster می توان به سوکروز، آب کربنه، گلوکز، طعم دهنده های طبیعی، سیتریک اسید، تائورین، رنگ های خوراکی، سدیم سیترات، ال کارنیتین، سوربیک اسید، کافئین، اینوزیتول، سوکرالوز و عصاره ی دانه ی گوارنا اشاره کرد. حتی انتخاب آرم سبز رنگ روی قوطی نیز بسیار هوشمندانه و متناسب با نام برند بوده است. درست مانند اثر چنگال هیولایی است که سعی دارد از داخل قوطی خارج شود.


3- روکستار

این نوشابه ی انرژی زا که تولید کمپانی آمریکایی به همین نام است، از انواع نوشابه انرژی زا و در سال ۲۰۰۱ معرفی شده است. در سال ۲۰۰۸ کمپانی ۱۴ درصد سهام بازار را در اختیار داشت و نام تجاری پیشرو در زمینه ی نوشیدنی های انرژی زا به شمار می رفت. هم اکنون Rockstar در نوادا، از ایالت های غربی آمریکا تولید می شود. در سال ۲۰۱۳ این نوشیدنی انرژی زا در بیش از ۳۰ کشور دنیا با ۲۰ طعم مختلف در دسترس بود.

Rockstar در دو مدل با سطوح متفاوت کافئین موجود است. یکی محتوی ۱۰ میلی گرم در هر اونس کافئین است و دیگری ۱۵ میلی گرم در هر اونس. این نوشیدنی شامل شکر، کافئین، جینسنگ جینکو، عصاره ی دانه ی گوارنا و تائورین است. از جمله عوارض آن نیز می توان به افزایش قند خون، اضطراب و سر درد اشاره کرد.


4- بورن

این مورد از برند های معروف نوشابه انرژی زا متعلق به کمپانی کوکا کولا بوده و در بیش از ۸۰ کشور دنیا از جمله اسپانیا، فرانسه، ایتالیا، ترکیه، لهستان، روسیه، کره، ژاپن، افغانستان، مکزیک و برزیل فروخته می شود.

این نوشیدنی شامل تنظیم کننده های اسیدیته (سدیم سیترات، سیتریک اسید)، آرژنین، آنتی اکسیدان (آسکوربیک اسید که همان ویتامین ث است)، ویتامین های خانواده ی ب، کافئین، آب گازدار، جینسنگ، رنگ های غذایی، گوارنا، مالتودکسترین، مواد نگه دارنده، تائورین، شکر و آب است.

حدود ۳۲ میلی گرم کافئین در ۱۰۰ میلی لیتر از نوشیدنی وجود دارد. این برند تاکنون اسپانسر رخداد های ورزشی زیادی نیز بوده است که بر شهرت آن بی تاثیر نیست. لازم به ذکر است که مدل فاقد قند نوشیدنی انرژی زای Burn برای افرادی که دچار دیابت هستند، تولید شده است.


5-کبری

این نوشیدنی انرژی زا از انواع نوشابه انرژی زا آسیایی است، که توسط یک کمپانی فیلیپینی تولید می شود. کبری عمدتا حاوی تائورین، اینوزیتول، ویتامین ب، جینسنگ و کربوهیدارت است و در دو مدل بسته بندی ۲۴۰ میلی لیتری با بطری شیشه ای و ۳۵۰ میلی لیتری با بطری پلاستیکی تولید می شود.

از دیگر محتویات این محصول می توان به عصاره ی برگ های جینکو، روی و ویتامین آ، ای و ال کارنیتین اشاره کرد. همان طور که می بینید نوشیدنی انرژی زای کبری در جایگاه نهم لیست قرار گرفته است.


6- هایپ

هایپ انرژی یک سری از نوشیدنی‌های انرژیزا است که در ۴۰ کشور جهان از جمله آمریکا و کانادا توزیع می‌شود. این شرکت سال ۱۹۹۴ توسط موسس «Hard Rock Cafe» بَری کاکس راه اندازی شد و از از سال ۲۰۰۰، راننده سابق فرمول یک، Bertrand Gachot آنرا مدیریت می‌کند.‌

 نوشیدنی انرژی زای Hype  با ظاهری آبی رنگ و با یک لوگوی نقره ای در سال 2000 معرفی شد این نوشیدنی انرژی زا با تریب طعم‌هایی چون کرنبری ،الدر بری،  جینسینگ کافئین تورین گورانا و از 10  ویتامین  Vit C, Vit B3 (niacin), Vit B5, Vit E, Vit B6, B2, Vit B1, Vit B12, Vit B9 and Vit B8 ،folic acid).هایپ بدون هیچ گونه رنگ خوراکی و مواد نگه دارنده است.